Wettelijke verdeling
Partner en twee kinderen hebben ieder een derde van € 450.000. Ieder kind krijgt nominaal € 150.000 als niet-opeisbare vordering. Er wordt niet geschonken.
Wie vermogen heeft opgebouwd, wil doorgaans dat dit goed terechtkomt bij de partner, kinderen of kleinkinderen. Toch kan een aanzienlijk deel van een nalatenschap naar de erfbelasting gaan.
Door tijdig maatregelen te nemen, kun je die belasting soms beperken. Denk aan schenken tijdens leven, een aangepast testament of een renteafspraak over de erfdelen van de kinderen.
Niet iedere maatregel is voor iedereen verstandig. Een goede estate planning kijkt daarom niet alleen naar de erfbelasting, maar ook naar de financiële zekerheid van de langstlevende en de wensen binnen de familie.
Een schenking die je tijdens leven daadwerkelijk overdraagt, behoort daarna niet meer tot jouw vermogen. In 2026 kunnen ouders samen jaarlijks € 6.908 per kind schenken zonder schenkbelasting. Twee ouders hebben dus niet ieder een afzonderlijke vrijstelling voor hetzelfde kind. Herhaalde schenkingen kunnen de latere nalatenschap geleidelijk verkleinen.
Boven de vrijstelling betaalt een kind in 2026 10% over de eerste € 158.669 belastbare schenking en 20% over het meerdere. Nu 10% betalen kan aantrekkelijk zijn als hetzelfde vermogen later in de 20%-schijf van de erfbelasting zou vallen. Ook toekomstig rendement op het geschonken vermogen blijft in beginsel buiten jouw nalatenschap.
Houd voldoende geld voor wonen, zorg en tegenvallers. De werkelijke besparing hangt af van je toekomstige nalatenschap, de vrijstellingen, de belasting bij beide overlijdens en de positie van de ontvanger. Betaal je ook diens schenkbelasting, dan is dat doorgaans een extra schenking. Ga via Schenken naar de officiële rekenhulp.
Je erkent uit vrijgevigheid een schuld aan je kind, zonder het geschonken bedrag direct over te maken. Je kind krijgt een vordering; jij houdt het geld of de woning voorlopig zelf. Voor de beoogde aftrek bij overlijden is een notariële akte nodig. De akte legt ook vast wanneer de schuld opeisbaar is.
Als aan de voorwaarden is voldaan, kan de schuld de nalatenschap verkleinen. Je moet over de schuld jaarlijks daadwerkelijk minimaal 6% rente aan de ontvanger betalen. Het bedrag alleen op een overzicht bijschrijven volstaat daarvoor niet. Bijschrijving van rente over een geërfde kindervordering is een andere regeling; verwar die niet met deze papieren schenking.
Een papieren schenking kan direct schenkbelasting meebrengen. Bij € 50.000 per kind en uitsluitend de jaarlijkse vrijstelling van 2026 is dat € 4.309,20 per kind. Schuld en vordering kunnen gevolgen hebben voor de inkomstenbelasting en toeslagen. Bespreek met de notaris of en hoe herhaalde schenkingen worden vastgelegd. Bewaar akten en betaalbewijzen; een rentefout kan het beoogde erfbelastingvoordeel aantasten.
Een opvullegaat kan de langstlevende via het testament een aanvullende verkrijging geven. Zo kan een groter deel van de nalatenschap binnen diens vrijstelling vallen. Die bedraagt in 2026 maximaal € 828.035. Nabestaandenpensioen kan de vrijstelling door pensioenimputatie verlagen. De woorden opvullegaat en afvullegaat hebben geen overal identieke uitwerking: de akte is beslissend.
Bij opvullen wordt vaak de partnervrijstelling benut en neemt de verkrijging van de kinderen af. Sommige afvulvarianten benutten daarnaast de beschikbare lagere tariefschijf van de partner. Daardoor kan bij het eerste overlijden minder belasting nodig zijn. Daar staat tegenover dat kleinere kindervorderingen bij het tweede overlijden minder schuld opleveren. Het resterende vermogen kan dan zwaarder worden belast.
Volledige, gedeeltelijke of geen benutting kan verschillend uitpakken. Een veelgebruikt opvullegaat laat juist vorderingen bij de kinderen over. Het laat die niet vanzelf verdwijnen. Minder erfbelasting bij het eerste overlijden betekent niet automatisch minder erfbelasting in totaal. Laat de keuzeruimte, de belastinglasten en de gevolgen voor beide overlijdens beoordelen aan de hand van het concrete testament.
Bij de wettelijke verdeling ontvangt de langstlevende de goederen en schulden van de nalatenschap. De kinderen krijgen doorgaans een geldvordering die pas later opeisbaar is. De nominale vordering is het juridische tegoed. Voor de erfbelasting kan een lagere waarde gelden omdat het kind moet wachten en de langstlevende het vermogen blijft gebruiken.
Een testamentaire rente kan de schuld laten aangroeien. Enkelvoudig betekent rente over alleen de hoofdsom; samengesteld betekent ook rente over eerdere rente. Bij 6% samengestelde rente vervalt de gebruikelijke fiscale afwaardering bij het eerste overlijden. Dat kan dan meer erfbelasting kosten. De hogere schuld kan bij het tweede overlijden juist een kleinere belastbare nalatenschap geven.
Zonder afwijkende afspraak is de wettelijke renteregeling niet automatisch 6%: alleen de wettelijke rente boven 6% wordt bijgeteld. In de vier scenario’s rekenen we met 0% gedurende de hele periode. Rente boven 6% samengesteld kent fiscale beperkingen. Laat afspraken, termijnen, waardering en betaling zorgvuldig beoordelen. Bekijk de bestaande berekening voor het eerste overlijden.
Ook na het overlijden van de partner kan de langstlevende uit het eigen vermogen schenken. Dat kan jaarlijks binnen de vrijstelling of met schenkbelasting over een groter bedrag. Zo kan vermogen dat eerst door een opvullegaat bij de langstlevende terechtkwam, later alsnog bij de kinderen belanden. Het geld is daarna niet meer vrij beschikbaar voor de ouder.
Een schenking verkleint het vermogen; een aflossing vermindert óók een bestaande schuld. Dat zijn verschillende vermogensbewegingen. Aflossing van een opeisbare echte schuld is in beginsel geen schenking. Bij vervroegde betaling van een nog niet opeisbare, bijvoorbeeld renteloze kindervordering kan echter een schenkingselement ontstaan. De contante waarde en de rentevoorwaarden zijn dan relevant.
Controleer eerst het inkomen en de zorg- en woonbuffer van de langstlevende. Schenkingen binnen 180 dagen vóór overlijden worden in beginsel bij de erfenis betrokken; uitzonderingen bestaan. Bij overlijden in 2026 loopt de schenking van de overledene in die situatie in beginsel via de erfbelasting. De voorbeelden hieronder veronderstellen dat alle schenkingen buiten die 180 dagen vallen.
Wil de langstlevende de kindsdelen alvast uitbetalen? Let dan op: vervroegde aflossing kan fiscale gevolgen hebben. Lees wanneer het uitbetalen van een kindsdeel als schenking kan worden aangemerkt.
Via een legaat in je testament kun je rechtstreeks een bedrag aan een kleinkind nalaten. Dat kleinkind krijgt een eigen aanspraak op de nalatenschap. Je verdeelt vermogen daarmee over meer ontvangers en eventueel over meerdere generaties. De notaris legt vast wie het legaat krijgt, wanneer het wordt betaald en ten laste van wie het komt.
Een kleinkind heeft in 2026 een erfbelastingvrijstelling van € 26.230. Benutting daarvan kan belasting besparen als hetzelfde bedrag anders belast bij een kind terechtkwam. Voor zover een verkrijging van het kleinkind boven de vrijstelling uitkomt, zijn de tarieven hoger dan voor kinderen: 18% en 36%. Een groter kleinkindlegaat is daardoor niet vanzelf voordeliger.
Het legaat verkleint wat voor andere erfgenamen overblijft. Of het ten laste komt van alle kinderen of alleen van de betreffende familietak moet duidelijk worden vastgelegd. Andere verkrijgingen kunnen de beschikbare vrijstelling verminderen. Denk bij minderjarigen aan beheer en bewind. Controleer daarnaast de belangen van de langstlevende en eventuele aanspraken op een legitieme portie.
Een testament kan juridisch geldig blijven terwijl de financiële uitkomst niet meer bij je situatie past. Laat daarom periodiek controleren wat er feitelijk gebeurt bij het eerste én het tweede overlijden. Een oude akte wordt niet automatisch aangepast omdat je vermogen, gezin of de belastingregels veranderen.
De beoordeling kan laten zien dat een vrijstelling onbenut blijft, een renteclausule verkeerd uitpakt of de langstlevende te weinig vrij beschikbaar vermogen houdt. Soms is niets wijzigen de juiste keuze. Soms past een andere verdeling beter. Een financiële doorrekening maakt duidelijk welke vraag aan de notaris moet worden voorgelegd; zij vervangt de juridische beoordeling van de akte niet.
Goede momenten voor een herbeoordeling zijn een tweede huwelijk, een samengesteld gezin, geboorte of overlijden in de familie, eerdere schenkingen, gestegen woningwaarde, andere pensioenrechten of gewijzigde fiscale wetgeving. Bekijk ook verouderde renteclausules, de financiële positie en de uitvoerbaarheid. Plan periodiek een controle; voor het maken of wijzigen van testamentaire bepalingen is de notaris nodig.
Geen losse belastingbesparing bij één overlijden, maar een vergelijking van de totale schenk- en erfbelasting. De bedragen hieronder horen uitsluitend bij de beschreven afspraken en aannames.
Voor scenario A veronderstellen we dat de wettelijke rente gedurende deze vergelijking niet boven 6% komt, zodat de wettelijke bijtelling nul blijft. In D is 0% testamentair vastgelegd. De toekomstige wettelijke rente en belastingregels zijn niet bekend: dit zijn aannames, geen voorspellingen.
In C en D schenken we in tien afzonderlijke kalenderjaren ieder € 6.908 per kind. Alle schenkingen vinden meer dan 180 dagen vóór het tweede overlijden plaats. Denk bijvoorbeeld aan een eerste overlijden op 1 november, jaarlijks schenken in januari van de tien volgende jaren en een tweede overlijden op 1 november tien jaar later.
Alleen de hier beschreven testamentaire legaten zijn van toepassing: geen tweetrapsregeling of andere bijzondere clausules. In de vergaande varianten B en C doen kinderen geen beroep op de legitieme portie en volgen geen andere aanspraken of inkortingen. Gebeurt dat wel, dan kloppen deze bedragen niet meer. Lees over de legitieme portie bij Notaris.nl.
Partner en twee kinderen hebben ieder een derde van € 450.000. Ieder kind krijgt nominaal € 150.000 als niet-opeisbare vordering. Er wordt niet geschonken.
Voor deze uiterste variant bevat het testament een geldlegaat van de volledige € 450.000 aan de partner, ten laste van de drie erfgenamen naar rato. Na die last resteert geen kindervordering. Er wordt daarna niet geschonken.
Dezelfde uiterste testamentaire variant als B. Vervolgens schenkt de langstlevende tien jaar ieder € 6.908 aan beide kinderen: samen € 138.160. Er zijn geen kindervorderingen.
De drie erfgenamen houden ieder een derde als erfdeel. Daarnaast krijgt de partner een legaat van € 150.000, ten laste van hen alle drie naar rato. Er resteert € 300.000 om in drieën te verdelen: € 100.000 per kind en voor de partner € 100.000 plus het legaat. Daarna volgen dezelfde schenkingen als in C.
B en C zijn bewust vergaande, afzonderlijk omschreven testamentaire varianten. Een gebruikelijk opvullegaat wist kindervorderingen niet automatisch uit en laat vaak juist een bedrag aan de kinderen. D veronderstelt dat de akte gedeeltelijke benutting in deze vorm toestaat. De notaris moet de bedragen, lastenverdeling en wettelijke verdeling op elkaar afstemmen; dit is geen modeltestament.
| Scenario | Erfbelasting eerste overlijden | Schenkbelasting tijdens leven | Erfbelasting tweede overlijden | Totale belasting | Verschil ten opzichte van A |
|---|---|---|---|---|---|
| A · Wettelijke verdeling | € 10.354,00 | € 0,00 | € 77.774,20 | € 88.128,20 | Referentie |
| B · Vergaand opvullegaat | € 0,00 | € 0,00 | € 137.774,20 | € 137.774,20 | € 49.646,00 meer |
| C · Vergaand + schenken | € 0,00 | € 0,00 | € 110.142,20 | € 110.142,20 | € 22.014,00 meer |
| D · Gedeeltelijk + schenken | € 5.154,00 | € 0,00 | € 70.142,20 | € 75.296,20 | € 12.832,00 minder |
Minder erfbelasting bij het eerste overlijden betekent niet automatisch minder erfbelasting in totaal.
In dit voorbeeld zijn B en C over beide overlijdens duurder dan A. De schenkingen in C verminderen de tweede nalatenschap, maar compenseren niet het volledige effect van de verdwenen kindervorderingen. D combineert kleinere vorderingen met schenkingen en komt hier gunstiger uit dan A. Dat maakt D nog niet de beste keuze voor ieder gezin.
Deze berekeningen zijn illustratief. De werkelijke uitkomsten zijn afhankelijk van onder meer de testamenten, pensioenimputatie, vermogensontwikkeling, schenkingen, de tijd tussen beide overlijdens en de op dat moment geldende belastingregels.
We rekenen voor de uitlegbaarheid in euro’s en centen. Een werkelijke aangifte of aanslag kan door afrondingen afwijken. Notariskosten, inkomstenbelasting/box 3 en gevolgen voor toeslagen zijn niet in de vergelijking verwerkt. De schenking- en erfenisbedragen zijn geen extra vermogen: ze komen uit dezelfde oorspronkelijke € 900.000.
Een renteloze vordering wordt bij een langstlevende van 66 jaar voor de erfbelasting gewaardeerd op 52% van de nominale waarde: het gebruiksvoordeel is 6% × leeftijdsfactor 8 = 48%. Dat is een fiscale waardering en geen verlaging van de juridische hoofdsom. De voorgeschoten erfbelasting verlaagt de vordering daarna wél.
Tweede nalatenschap: € 889.646,00 bezittingen − € 289.646,00 schuld = € 600.000,00. De aflossing van de bestaande kindervorderingen bij opeisbaarheid is geen nieuwe erfenis uit de tweede nalatenschap. Alleen de resterende nieuwe erfenis wordt hier belast.
Tweede nalatenschap: € 900.000,00 bezittingen − € 0,00 schuld = € 900.000,00. De aflossing van de bestaande kindervorderingen bij opeisbaarheid is geen nieuwe erfenis uit de tweede nalatenschap. Alleen de resterende nieuwe erfenis wordt hier belast.
Tweede nalatenschap: € 761.840,00 bezittingen − € 0,00 schuld = € 761.840,00. De aflossing van de bestaande kindervorderingen bij opeisbaarheid is geen nieuwe erfenis uit de tweede nalatenschap. Alleen de resterende nieuwe erfenis wordt hier belast.
Tweede nalatenschap: € 756.686,00 bezittingen − € 194.846,00 schuld = € 561.840,00. De aflossing van de bestaande kindervorderingen bij opeisbaarheid is geen nieuwe erfenis uit de tweede nalatenschap. Alleen de resterende nieuwe erfenis wordt hier belast.
Bij ieder kind is de belasting in het tweede overlijden berekend als 10% over maximaal € 158.669 van de verkrijging ná de vrijstelling van € 26.230, plus 20% over het meerdere. De fiscale verkrijging van de partner blijft in alle scenario’s onder de hier aangenomen partnervrijstelling.
De interactieve hulpmiddelen staan onder Inzicht & tools. De pagina Schenken verwijst naar de officiële schenkbelastingrekenhulp van de Belastingdienst. De nalatenschaptool behandelt het eerste overlijden; de vergelijking hierboven is een afzonderlijk, vast kennisbankvoorbeeld over twee overlijdens.
De percentages en schijfgrens voor 2026.
Belastingdienst ↗De vrijstellingen voor partner, kinderen en kleinkinderen.
Belastingdienst ↗De belasting over een schenking boven de vrijstelling.
Belastingdienst ↗Jaarlijkse en eenmalig verhoogde vrijstellingen.
Belastingdienst ↗Notariële vastlegging en daadwerkelijk rente betalen.
Belastingdienst ↗Vorderingen, fiscale waardering en de gevolgen van rente.
Belastingdienst ↗Wanneer kan aflossen een schenkingselement bevatten?
Belastingdienst ↗Hoe een eerdere schenking bij de erfenis kan worden betrokken.
Belastingdienst ↗De officiële tabel voor vruchtgebruik en blote eigendom.
Aanvullende juridische uitleg: Notaris.nl – opvullegaat en afvullegaat, testament beoordelen en Burgerlijk Wetboek 4:117 – legaten en lastenverdeling. De termen opvullen en afvullen worden in de praktijk verschillend gebruikt; de testamenttekst bepaalt de werking.
Welke maatregelen verstandig zijn, hangt af van je vermogen, gezinssituatie, testamenten en persoonlijke wensen.
Als financieel planner en Register Estate Planner (REP) help ik je inzicht te krijgen in de financiële en fiscale gevolgen van verschillende mogelijkheden.
Daarbij kijken we niet alleen naar de erfbelasting bij het eerste overlijden, maar ook naar de gevolgen voor de langstlevende en de uiteindelijke vermogensoverdracht aan de volgende generatie.
Waar notariële aanpassingen nodig zijn, kan de uitwerking met de notaris worden afgestemd.